Шағын және микробизнес

үшін инвестиция тартудың моделі ретіндегі консорциум

Бизнесті масштабтаудың және инвестиция тартудың тиімді модельдерінің бірі, әсіресе шағын және микробизнес үшін, консорциум болып табылады.

Консорциумдық модельдің ең маңызды артықшылықтарының бірі — ол тіпті ең шағын бизнеске де өзінің инвестициялық тартымдылығын айтарлықтай арттыруға мүмкіндік береді.

Шағын және микробизнестің басты кедергілерінің бірі — ірі инвестициялық қорлар мен институционалдық инвесторлардың шағын компанияларды инвестиция объектісі ретінде сирек қарастыратынында.

Себебі қарапайым: шағын бизнестің өндірістік қуаты шектеулі, айналымы аз және нарық ауқымы шектеулі болады.

Ірі инвесторлар үшін мұндай жобалар көбінесе тым кішкентай және тым тәуекелді болып көрінеді.

Дәл осында консорциум жағдайды түбегейлі өзгерте алады. Бірнеше компания консорциумға бірігіп, әр компанияның жеке мүмкіндіктерінен айтарлықтай асып түсетін жиынтық экономикалық әлеует қалыптастырады.

Бір шағын кәсіпорынның орнына инвесторлар мыналарды көре бастайды:
— біріктірілген өндірістік қуаттар
— біріктірілген қаржылық ресурстар
— кеңейтілген логистикалық инфрақұрылым
— бірнеше нарыққа қол жеткізу
— тәуекелдерді басқарудың тұрақтырақ жүйесі

Іс жүзінде консорциум шағын компаниялар тобын ірі жобаларды іске асыруға қабілетті бірыңғай экономикалық платформаға айналдырады.

Консорциум — бұл жаңа заңды тұлға құрмай, нақты жобаны іске асыру немесе белгілі бір нарықта жұмыс істеу үшін бірнеше компанияның бірлестігі.

Бұл консорциумды ынтымақтастықтың басқа нысандарынан принципті түрде ажыратады.
Мысалы:
— кооперативте өз жарғысы, мүшелігі және басқару органдары бар жеке ұйым — заңды тұлға құрылады;
— бірлескен кәсіпорында да қатысушылар үлестерге иелік ететін жаңа компания құрылады.

Консорциумда жаңа заңды тұлға (компания) құрылмайды.
Консорциумның әрбір қатысушысы дербес заңды тұлға болып қала береді, ал қатысушылардың өзара іс-қимылы арнайы шарт — консорциумдық келісіммен реттеледі.

Дәл консорциумдық келісім мыналарды айқындайды:
— консорциум құрудың мақсаттары
— қатысушылар арасындағы рөлдерді бөлу
— әрбір қатысушының функциялары
— кірістерді бөлу тәртібі
— тараптардың жауапкершілігі
— жобаны басқару тәртібі
Осылайша консорциум жеке заңды құрылым емес, шарттық экономикалық жүйені білдіреді.

Консорциумдар әлем экономикасында неге кеңінен қолданылады
Консорциумдар жобаны іске асыру әртүрлі құзыреттері бар компаниялардың қатысуын талап ететін жағдайларда кеңінен қолданылады.
Мысалы:
— бір компания бірегей технологияға ие
— екіншісінің өндірістік қуаттары бар
— үшіншісі логистикаға жауап береді
— төртіншісінің өткізу нарықтарына қол жеткізуі бар
— бесіншісінің маркетингтік мүмкіндіктері бар

Осы компаниялардың әрқайсысы жобаны іске асыруға өз үлесін қоса алады.
Мұндай жағдайларда жаңа компания құру көбінесе артық және басқаруды қиындатады.
Сондықтан компаниялар консорциум арқылы бірігіп, функцияларды өзара бөліседі.

Консорциум инвестиция көзі ретінде
Консорциум маңызды инвестициялық қызмет атқара алады.
Бірнеше компания бір жоба айналасына бірігіп, іс жүзінде бірлескен инвестициялық платформа қалыптастырады.
Әрбір тарап жобаның дамуына өз үлесін қоса алады.

Бұл үлес әртүрлі нысанда болуы мүмкін:
— тікелей қаржылық инвестициялар
— өндірістік қуаттар
— жабдықтар
— технологиялар
— маркетингтік ресурстар
— логистикалық инфрақұрылым
— өткізу нарықтарына қол жеткізу

Осылайша консорциум дәстүрлі қаржыландыру нысандарын тартпай-ақ жобаның инвестициялық ресурсын қалыптастырады.
Шағын бизнес үшін бұл ерекше маңызды, өйткені кәсіпкерде өнімді масштабтауға қажетті барлық ресурс болмауы мүмкін.

Консорциум арқылы ол серіктестердің ресурстарына қол жеткізеді.

Дайын өнім айналасындағы консорциум
Бұл модель кәсіпкердің дайын өнімі және нарықтағы сұраныс расталған жағдайда ең тиімді болады.

Бұл жағдайда консорциум өнім айналасында қалыптасуы мүмкін.
Мысалы:
— бір компания шикізат өндіреді
— екіншісі өндіріспен айналысады
— үшіншісі буып-түюді қамтамасыз етеді
— төртіншісі логистиканы ұйымдастырады
— бесіншісі экспортқа жауап береді
— алтыншысы сатумен айналысады
Осылайша әртүрлі компаниялар әртүрлі функцияларды орындайтын, бірақ бірыңғай жоба аясында жұмыс істейтін таратылған бизнес жүйесі қалыптасады.

Консорциум және «Орталық Азия сөресі» жобасы
«Орталық Азия сөресі» жобасы аясында консорциум бизнесті масштабтаудың тиімді механизмдерінің біріне айнала алады.

Өнім қытай нарығында дегустация мен сынақ сатулар кезеңінен өтіп, тұрақты сұранысты көрсеткеннен кейін, оның айналасына әртүрлі қатысушылар біріге алады.
Мысалы:
— шикізат өндірушілер
— өңдеуші кәсіпорындар
— қаптама компаниялары
— логистикалық компаниялар
— экспорттық компаниялар
— Қытайдағы сауда агенттері
— дистрибьюторлар
Осы қатысушылардың әрқайсысы консорциумға кіріп, өндіріс және сату жүйесінде өз функциясын атқара алады.

Консорциумды басқарудың ерекшеліктері
Консорциумның негізгі ерекшеліктерінің бірі — ерекше басқару жүйесі.

Консорциум жеке заңды тұлға құрмайтындықтан, басқару консорциумдық келісім негізінде жүзеге асырылады.

Осы келісім аясында қатысушылар әдетте консорциумның жетекші компаниясын таңдайды.

Бұл компания жоба координаторының рөлін атқарады және сыртқы қатынастарда консорциум атынан шығады.

Әдетте дәл жетекші компания:
 — консорциумды серіктестер мен контрагенттер алдында ұсынады
— негізгі коммерциялық келісімшарттар жасасады
— өнімді сатуды ұйымдастырады
— жобаның қаржылық ағындарын басқарады
— консорциум өнімінің төлемін қабылдайды
— тапсырыс берушілер мен серіктестер алдында заңды жауапкершілік алады

Содан кейін жетекші компания консорциумдық келісімнің шарттарына сәйкес функцияларды, кірістер мен жауапкершілікті консорциум қатысушылары арасында бөледі.

Осылайша жетекші компания қаржылық ағындар мен коммерциялық операциялар өтетін консорциумның операциялық орталығына айналады.
Ал қалған қатысушылар келісілген міндеттемелер аясында өз функцияларын атқарады.

Консорциумның шағын бизнес үшін артықшылықтары
Шағын және микробизнес кәсіпкерлері үшін консорциум ынтымақтастықтың ерекше ыңғайлы нысанына айнала алады.
Ол мыналарға мүмкіндік береді:
— бірнеше компанияның ресурстарын біріктіру
— инвестициялық шығындарды бөлісу
— тәуекелдерді қатысушылар арасында бөлу
— жобаның инфрақұрылымын жылдам қалыптастыру
— ірі халықаралық нарықтарға шығу
Бұл ретте консорциум қатысушылары өз тәуелсіздіктерін сақтайды және жаңа корпоративтік құрылым жасауға міндетті емес.

Консорциум кәсіпкерлікті дамыту құралы ретінде
Қазіргі экономикада компаниялардың желілік өзара іс-қимылына негізделген бизнес модельдері жиі пайда болуда (MLM компанияларымен шатастырмауды өтінеміз).

Компаниялар бәсекелесу үшін ғана емес, бірлесіп жаңа нарықтар құру және табысты өнімдерді масштабтау үшін де бірігеді.

Консорциум осындай модельдердің бірі болып табылады. Ол компаниялардың әртүрлі құзыреттері мен ресурстарын біріктіруге мүмкіндік береді, нарықтық мүмкіндіктерге жылдам әрекет ете алатын икемді экономикалық жүйелер жасайды.
Дәл сондықтан консорциумдар Орталық Азия кәсіпкерлері үшін, әсіресе «Орталық Азия сөресі» сияқты халықаралық нарықтарға бағытталған жобаларда, инвестиция тарту мен бизнесті дамытудың маңызды құралына айнала алады.