Бұл кітап Орталық Азия елдерінің үкіметтері

үшін неліктен маңызды болуы мүмкін

Бұл кітап ең алдымен кәсіпкерлерге арналған.
Алайда оның маңызы әлдеқайда кең болуы мүмкін.
Ол Орталық Азия елдерінің үкіметтері үшін де қызықты және маңызды болуы мүмкін, өйткені кәсіпкерлікті дамыту — мемлекеттің әлеуметтік және экономикалық міндеттерін шешудің ең тиімді құралдарының бірі.
Көптеген елдердің тарихы қарапайым заңдылықты көрсетеді: кәсіпкерлік орта неғұрлым күшті болса, экономика мен қоғам соғұрлым тұрақты болады.

Әлеуметтік проблемаларды шешудің құралы ретінде кәсіпкерлік
Шағын және микробизнес кез келген экономиканы дамытуда орасан зор рөл атқарады.

Дәл кәсіпкерлер мынаны жасайды:
— жаңа жұмыс орындары
— жаңа өнімдер
— жаңа нарықтар
— экономиканың жаңа салалары.

Әрбір жаңа кәсіпорын мынаны білдіреді:
— қосымша жұмыс орындары
— отбасылар үшін кірістің жаңа көздері
— халықтың өмір сүру деңгейінің көтерілуі.

Кәсіпкерлік дамыған кезде кедейлік пен әлеуметтік шиеленіс деңгейі азаяды.
Адамдар өз бетімен табыс табуға, идеяларын жүзеге асыруға және өз болашақтарын құруға мүмкіндік алады.

Орталық Азия экономикасы бүгінде
Орталық Азия елдерінің экономикалары бір маңызды ерекшелікке ие.
Өңірдің көптеген елдерінде экономиканың едәуір бөлігі ірі шикізаттық жобалар — мұнай, газ, металдар мен басқа табиғи ресурстарды өндіру айналасында құрылған. Бұл жобалар маңызды рөл атқарады: олар экспорттық кірістердің едәуір бөлігін қалыптастырып, мемлекеттік бюджеттерді толтырады. Алайда мұндай жобалардың өзіндік ерекшелігі де бар.

Олар жиі ірі халықаралық компаниялар тарапынан жүзеге асырылады және шектеулі жұмыс орындарын талап етеді. Экономикалық белсенділік ірі корпорациялар айналасында шоғырланады, ал технологиялық және қаржылық ресурстардың едәуір бөлігі өңірдің сыртында болады.

Бұл мұндай жобалардың ел ішінде кең кәсіпкерлік ортаны әрдайым қалыптастыра бермейтіне алып келеді.
Дәл сондықтан экономиканың ұзақ мерзімді дамуы үшін жаңа мыңдаған компаниялар, өнімдер мен нарықтар жасайтын кәсіпкерліктің кең қабатын қалыптастыру маңызды.

Орталық Азияның әлемдік экономикадағы жаңа рөлі
Орталық Азия бүгінде бірегей географиялық және экономикалық позицияда.
Өңір әлемнің екі ірі экономикалық кеңістігінің арасында орналасқан:
— Азияның өндірістік және тұтыну нарықтары
— Еуропаның ең ірі тұтыну мен технологиялар нарықтары.

Іс жүзінде Орталық Азия осы екі орасан зор экономикалық өңірді байланыстырады.
Өңір арқылы маңызды көлік, логистика және сауда маршруттары өтеді.
Оған қоса, Орталық Азия елдері жылдам өсіп жатқан және жоғары кәсіпкерлік әлеуетке ие өте жас халыққа ие.
Егер бұл әлует жүзеге асса, өңір экономикалық өсудің жаңа орталықтарының біріне айнала алады.

Орталық Азияның жас халқы: тәуекел ме, тарихи мүмкіндік пе
Орталық Азияда бір маңызды ерекшелік бар, ол бір мезгілде өңір мемлекеттері үшін де орасан зор артықшылық, де елеулі сын болып табылады. Бұл халықтың құрылымы туралы.

Орталық Азия елдерінде жас халықтың үлесі өте жоғары және бұл үлес жылдам өсуін жалғастыруда. Жас қоғамдар орасан зор энергияға, амбицияларға және дамуға ұмтылысқа ие.

Бірақ мұндай демографиялық құрылымның тағы бір жағы бар. Егер жас халық өзі үшін даму мүмкіндіктерін көрмесе, оның экономикалық болашағы, лайықты жұмысы немесе өзін-өзі жүзеге асыру мүмкіндіктері болмаса, бұл энергия агрессивті және бұзушы сипатқа ие болуы мүмкін.

Әлемнің көптеген өңірлерінің тарихы кедейліктің, әлеуметтік лифтілердің жоқтығының және шектеулі экономикалық болашақтың жиі мынаға алып келетінін көрсетеді:
— қылмыс өсімі
— әлеуметтік шиеленіс
— жастардың радикалдануы
— экстремистік қозғалыстарға тартылу.

Сондықтан Орталық Азия елдерінің үкіметтері алдында стратегиялық сұрақтардың бірі тұр.

Миллиондаған жас адамды даму мүмкіндіктерімен қалай қамтамасыз етуге болады?
Мемлекет тек мемлекеттік бағдарламалар немесе ірі корпорациялар есебінен жеткілікті жұмыс орындарын жасай алмайтыны айқын.
Дәл сондықтан кәсіпкерлік маңызды рөл атқара бастайды.

Жас қоғамның энергиясының арнасы ретінде кәсіпкерлік
Кәсіпкерлік жас қоғамның энергиясын шығармашылық арнаға бағыттай алады.

Жас адамдар бизнеспен айналыса бастаған кезде, олар:
— өнімдер жасайды
— компаниялар құрады
— жұмыс орындары ашады
— жаңа нарықтар қалыптастырады.

Мұнда идеялар экономикасы мен шығармашылық экономика ерекше маңызды рөл атқара алады. Қазіргі заманғы технологиялар, цифрлық платформалар мен жаһандық нарықтар жас кәсіпкерлерге минималды қаржылық ресурстармен де бизнес бастауға мүмкіндік береді.

Ең бастысы — идея, өнім және нарыққа шығу қабілеті.
Дәл осындай мүмкіндіктерді осы кітапта сипатталған модельдер ашады.

Өңір үшін таңдау
Орталық Азия елдері үшін бүгінде нақты айырылыс жол бар.
Бір жағынан, экономикалық болашағы жоқ жас халық әлеуметтік тұрақсыздықтың көзіне және кез келген үкімет үшін қауіпке айнала алады.
Екінші жағынан, егер бұл энергия кәсіпкерлікке бағытталса, өңір экономикалық өсудің қуатты толқынын алуы мүмкін.
Сонда жас адамдар өз пассионарлығын бұзуға емес, жаңа өнімдер, компаниялар мен нарықтар жасауға бағыттайды.

Тарихи мүмкіндік
Егер Орталық Азия елдерінің үкіметтері жастардың кәсіпкерлікке белсенді тартылатын жағдай жасай алса, өңір бірегей тарихи мүмкіндік алуы мүмкін.

Миллиондаған жас адам мынаны істей алады:
— бизнес ашу
— халықаралық нарықтарға шығу
— инвестиция тарту
— жаңа экономикалық жүйелер құру.

Сонда жас қоғамның энергиясы мәселе емес, өңірді дамытудың басты қозғаушы күшіне айналады.

Дәл сондықтан кәсіпкерлікті, шығармашылық экономиканы және идеялар экономикасын дамыту Орталық Азияның ұзақ мерзімді тұрақтылығының негізгі факторларының біріне айнала алады.

Даму кезекті кезеңі ретінде идеялар экономикасы
Әлем жылдам өзгеруде.
Бүгінде экономикада идеялар экономикасы барған сайын маңызды рөл атқара бастауда.

Компаниялардың құны барған сайын жиі өндірілетін ресурстардың көлемімен емес, мыналармен анықталуда:
— технологиялар
— зияткерлік меншік
— брендтер
— инновациялық өнімдер.

Роботтандыру мен автоматтандырудың дамуы осы процестерді тек күшейтеді.
Ірі өндірістер барған сайын жиі адам еңбегін барынша аз қажет ететін автоматтандырылған жүйелерді пайдаланады.

Мұндай жағдайда дәл кәсіпкерлік, шығармашылық индустриялар мен идеялар экономикасы жаңа жұмыс орындары мен жаңа нарықтардың басты көзіне айналады.
Дәл сондықтан кәсіпкерлікті дамыту жай экономикалық бағыт ғана емес, өңірді дамытудың стратегиялық міндетіне айналуда.

Экономикалық тұрақтылықтың тірегі ретінде кәсіпкерлік
Күшті кәсіпкерлік мемлекеттің экономикалық тұрақтылығының тірегіне айналады.

Елде шағын және орта бизнес дамыған кезде:
— кәсіпорындар саны артады
— тауарлар мен қызметтер өндірісі өседі
— экономикалық белсенді халықтың кең қабаты қалыптасады.

Бұл шикізат ресурстарына әлемдік бағалардың ауытқуына аз тәуелді неғұрлым тұрақты және алуан түрлі экономика жасайды.

Кәсіпкерлер мынаны қалыптастырады:
— ішкі нарықтар
— жаңа экспорттық өнімдер
— экономиканың жаңа салалары.
Маңызды экономикалық даму спиралі бар және ол қоғамды не дамуға, не бұзылуға алып барады.

Бұл спираль мынадай болып көрінеді:
кәсіпкерліктің дамуы
→ бизнестің өсімі
→ халық кірістерінің өсімі
→ салық түсімдерінің артуы
→ мемлекеттің мүмкіндіктерінің кеңеюі
→ әлеуметтік бағдарламалардың нығаюы
→ қоғам тұрақтылығының артуы
→ елдің инвестициялық тартымдылығының өсімі

Экономика неғұрлым тұрақты болған кезде, мемлекет білімді, денсаулық сақтауды, инфрақұрылымды және әлеуметтік бағдарламаларды дамыту үшін көбірек мүмкіндік алады.

Бұл, өз кезегінде, әлеуметтік тәуекелдерді төмендетеді, қылмыс пен әлеуметтік шиеленіс деңгейін азайтады. Экономикалық жағынан гүлденген қоғам тұрақтылыққа, дамуға және бейбіт ынтымақтастыққа ұмтылады.

Бұл заңдылықтың спиралі кері бағытта да жұмыс істеуі мүмкін:
кәсіпкерліктің құлдырауы
→ бизнестің құлдырауы
→ халық кірістерінің төмендеуі
→ салық түсімдерінің азаюы
→ мемлекеттің мүмкіндіктерінің тарылуы
→ әлеуметтік бағдарламалардың әлсіреуі
→ қоғам тұрақтылығының төмендеуі
→ елдің инвестициялық тартымдылығының құлдырауы

Мемлекеттің серіктестері ретінде кәсіпкерлер
Осы мағынада кәсіпкерлер тек экономиканың қатысушылары ғана болмайды. Олар елді дамытудағы мемлекеттің серіктестеріне айналады. Елде неғұрлым табысты кәсіпкерлер пайда болса, оның экономикасы соғұрлым күшті болады. Инфрақұрылымды, білімді, ғылым мен технологияларды дамыту үшін мүмкіндіктер соғұрлым көп болады. Дәл сондықтан кәсіпкерлікті қолдау Орталық Азия елдерінің ұзақ мерзімді дамуының ең маңызды міндетіне айналуда.

Жалпы мақсат
Ақырында мемлекет те, кәсіпкерлер де бір мақсатқа ұмтылады.
Мыналарды жасауға:
— тұрақты экономика
— гүлденген қоғам
— келер ұрпақтар үшін тұрақты болашақ.

Және кәсіпкерлер өз әлеуетін неғұрлым көп жүзеге асыра алса, Орталық Азия елдерінің экономикасы соғұрлым күшті және тұрақты болады.