Консорциум чакан ва микробизнес учун инвестиция жалб қилиш модели сифатида

Бизнесни масштаблаштириш ва инвестиция жалб қилишнинг самарали моделларидан бири, айниқса чакан ва микробизнес учун — бу консорциумдир.

Консорциум моделининг энг муҳим афзалликларидан бири шундаки, у ҳатто энг кичик бизнесга ҳам ўз инвестициявий жозибадорлигини сезиларли даражада ошириш имконини беради.

Чакан ва микробизнес учун асосий тўсиқлардан бири — йирик инвестиция фондлари ва институционал инвесторлар кичик компанияларни инвестиция объекти сифатида камдан-кам ҳолларда кўриб чиқишларидир. Сабаби оддий: чакан бизнес одатда чекланган ишлаб чиқариш қувватларига, кичик айланмага ва бозорнинг тор миқёсига эга бўлади. Йирик инвесторлар учун бундай лойиҳалар кўпинча жуда кичик ва жуда хавфли бўлиб кўринади.

Айнан шу ерда консорциум вазиятни тубдан ўзгартириши мумкин. Бир неча компания консорциумга бирлашганда, улар ҳар бир компаниянинг алоҳида имкониятларидан анча юқори бўлган умумий иқтисодий салоҳиятни шакллантирадилар.

Битта кичик корхона ўрнига инвесторлар қуйидагиларни кўра бошлайдилар:
— бирлаштирилган ишлаб чиқариш қувватларини
— бирлаштирилган молиявий ресурсларни
— кенгайтирилган логистика инфратузилмасини
— бир нечта бозорга чиқиш имкониятини
— хавфларни бошқаришнинг барқарор тизимини.

Аслида, консорциум кичик компаниялар гуруҳини йирик лойиҳаларни амалга оширишга қодир бўлган ягона иқтисодий платформага айлантиради.

Консорциум — бу янги юридик шахс ташкил этмасдан, аниқ бир лойиҳани амалга ошириш ёки муайян бозорда ишлаш учун бир нечта компаниянинг бирирлашишидир. Бу консорциумни ҳамкорликнинг бошқа шаклларидан принципиал жиҳатдан ажратиб туради.
Масалан:
— кооперативда юридик шахс ташкил этилади — ўз устави, аъзолиги ва бошқарув органларига эга бўлган алоҳида ташкилот;
— қўшма корхонада ҳам янги компания ташкил этилади ва унда иштирокчилар ўз улушларига эга бўладилар.

Консорциумда янги юридик шахс (компания) ташкил этилмайди. Ҳар бир иштирокчи мустақил юридик шахс бўлиб қолаверади, иштирокчилар ўртасидаги ўзаро алоқалар эса махсус шартнома — консорциал келишув билан тартибга солинади.

Айнан консорциал келишув қуйидагиларни белгилаб беради:
— консорциумни ташкил этишдан мақсадлар
— иштирокчилар ўртасидаги ролларни тақсимлаш
— ҳар бир иштирокчининг функциялари
— даромадларни тақсимлаш тартиби
— томонларнинг масъулияти
— лойиҳани бошқариш тартиби.

Шундай қилиб, консорциум алоҳида юридик тузилма эмас, балки шартномавий иқтисодий тизим ҳисобланади.

Нима учун консорциумлар жаҳон иқтисодиётида кенг қўлланилади?
Консорциумлар лойиҳани амалга ошириш учун турли хил компетенцияларга эга бўлган ҳар хил компанияларнинг иштироки талаб этиладиган ҳолларда кенг қўлланилади. Масалан:
— битта компания ноёб технологияга эга
— иккинчиси ишлаб чиқариш қувватларига эга
— учинчиси логистика учун жавобгар
— тўртинчиси сотув бозорларига чиқиш имкониятига эга
— бешинчиси маркетинг имкониятларига эга.

Бундай вазиятда янги компания ташкил этиш кўпинча ортиқча бўлиб чиқади ва бошқарувни қийинлаштиради. Шунинг учун компаниялар консорциум орқали биригадилар ва ўз ўрталарида функцияларни тақсимлаб оладилар.

Консорциум инвестиция манбаи сифатида
Консорциум муҳим инвестициявий функцияни бажариши мумкин. Бир нечта компания битта лойиҳа атрофида бирлашганда, улар аслида қўшма инвестиция платформасини шакллантирадилар. Ҳар бир томон лойиҳа ривожига ўз ҳиссасини қўшиши мумкин. Бу ҳисса турли шаклларда бўлиши мумкин:
— тўғридан-тўғри молиявий инвестициялар
— ишлаб чиқариш қувватлари
— ускуналар
— технологиялар
— маркетинг ресурслари
— логистика инфратузилмаси
— сотув бозорларига чиқиш имконияти.

Шу тариқа, консорциум анъанавий молиялаштириш шаклларини жалб қилиш заруриятисиз лойиҳанинг инвестициявий ресурсини шакллантиради. Бу чакан бизнес учун жуда муҳим, чунки тадбиркор маҳсулотни масштаблаштириш учун керак бўлган барча ресурсларга эга бўлмаслиги мумкин. Консорциум орқали у шерикларнинг ресурсларидан фойдаланиш имкониятига эга бўлади.

Тайёр маҳсулот атрофидаги консорциум

Бу модель тадбиркорда аллақачон тайёр маҳсулот ва бозорда тасдиқланган талаб бўлганда энг самарали бўлади. Бундай ҳолда консорциум маҳсулот атрофида шаклланиши мумкин. Масалан:
— битта компания хомашё ишлаб чиқаради
— иккинчиси ишлаб чиқариш билан шуғулланади
— учинчиси қадоқлашни таъминлайди
— тўртинчиси логистикани ташкил қилади
— бешинчиси экспорт учун жавоб беради
— олтинчиси сотувлар билан шуғулланади.
Шу тариқа, турли компаниялар турли функцияларни бажарадиган, аммо ягона лойиҳа доирасида ишлайдиган тақсимланган бизнес тизими яратилади.

Консорциум ва «Марказий Осиё токчаси» лойиҳаси
«Марказий Осиё токчаси» лойиҳаси доирасида консорциум бизнесни масштаблаштиришнинг самарали механизмларидан бирига айланиши мумкин. Маҳсулот Хитой бозорида дегустация ва синов савдолари босқичидан ўтиб, барқарор талабни кўрсатганидан сўнг, унинг атрофида турли иштирокчилар бирлашиши мумкин. Масалан: хомашё ишлаб чиқарувчилар, қайта ишлаш корхоналари, қадоқлаш компаниялари, логистика компаниялари, экспорт компаниялари, Хитойдаги савдо агентлари ва дистрибьюторлар. Ушбу иштирокчиларнинг ҳар бири консорциумга кириши ва ишлаб чиқариш ҳамда сотув тизимида ўз функциясини бажариши мумкин.

Консорциумни бошқариш хусусиятлари
Консорциумнинг асосий хусусиятларидан бири — бу ўзига хос бошқарув тизимидир. Консорциум алоҳида юридик шахс ташкил этмагани сабабли, бошқарув консорциал келишув асосида амалга оширилади. Ушбу келишув доирасида иштирокчилар одатда консорциумнинг етакчи компаниясини танлайдилар. Бу компания лойиҳа координатори ролини бажаради ва ташқи алоқаларда консорциум номидан иш юритади.

Одатда, айнан етакчи компания:
— шериклар ва контрагентлар олдида консорциум номидан вакиллик қилади
— асосий тижорат шартномаларини тузади
— маҳсулот сотувини ташкил қилади
— лойиҳанинг молиявий оқимларини бошқаради
— консорциум маҳсулоти учун тўловларни қабул қилади
— буюртмачилар ва шериклар олдида юридик жавобгарликни ўз зиммасига олади.

Шундан сўнг етакчи компания консорциал келишув шартларига мувофиқ иштирокчилар ўртасида функцияларни, даромадларни ва масъулиятни тақсимлайди. Шу тариқа етакчи компания консорциумнинг операцион марказига айланади, у орқали молиявий оқимлар ва тижорат операциялари ўтади.

Чакан бизнес учун консорциумнинг афзалликлари
Чакан ва микробизнес тадбиркорлари учун консорциум ҳамкорликнинг жуда қулай шакли бўлиши мумкин. У қуйидаги имкониятларни беради:
— бир нечта компаниянинг ресурсларини бирлаштириш
— инвестиция харажатларини тақсимлаш
— иштирокчилар ўртасида хавфларни тақсимлаш
— лойиҳа инфратузилмасини тезкорлик билан шакллантириш
— йирик халқаро бозорларга чиқиш.

Бунда консорциум иштирокчилари ўз мустақиллигини сақлаб қоладилар ва янги корпоратив тузилмани ташкил этишга мажбур эмаслар.

Консорциум тадбиркорликни ривожлантириш воситаси сифатида
Замонавий иқтисодиётда компанияларнинг тармоқли ўзаро таъсирига асосланган бизнес моделлари тобора кўпроқ пайдо бўлмоқда (илтимос, MLM компаниялари билан адаштирманг). Компаниялар нафақат рақобатлашиш учун, балки биргаликда янги бозорлар яратиш ва муваффақиятли маҳсулотларни масштаблаштириш учун ҳам бирлашадилар. Консорциум шундай моделлардан биридир. У компанияларнинг турли хил компетенциялари ва ресурсларини бирлаштиришга имкон бериб, бозор имкониятларига тезкорлик билан жавоб бера оладиган мосланувчан иқтисодий тизимларни яратади.

Айнан шу сабабли консорциумлар Марказий Осиё тадбиркорлари учун, айниқса «Марказий Осиё токчаси» каби халқаро бозорларга йўналтирилган лойиҳаларда инвестиция жалб қилиш ва бизнесни ривожлантиришнинг муҳим воситасига айланиши мумкин.