Франчайзинг — муқобил инвестицияларни жалб қилишва бизнесни масштаблаш воситаси сифатида

Кичик ва микробизнес тадбиркорлари кўпинча унутадиган бизнесни масштаблашнинг энг кучли моделларидан бири — бу франчайзинг.

Франчайзинг тадбиркорга йирик шахсий инвестицияларсиз ва ишлаб чиқариш ёки сотишнинг янги нуқталарини мустақил очишга мажбур бўлмасдан бизнесни ривожлантириш имконини беради.
Аслида, франчайзинг — тадбиркор бошқа тадбиркорларга ўз бизнес-модели бўйича ишлаш ҳуқуқини берадиган модел.

Франчайзинг оддий сўзлар билан нима
Франчайзинг — бу тизим: бренд ва технология эгаси (франчайзер) ўз бизнесини фойдаланиш ҳуқуқини беради:
— бренд
— технология
— иш стандартлари
— рецептура
— сотиш тизими
бошқа тадбиркорларга.

Бу тадбиркорлар франчайзи деб аталади. Франчайзилар тайёр модел бўйича бизнес очиш учун ўз шахсий пулларини инвестиция қиладилар. Шу тариқа бизнес дастлабки яратувчидан йирик инвестициялар талаб қилмасдан тез ўсиши мумкин.

Нега франчайзинг кучли инвестиция модели ҳисобланади
Франчайзинг шу жиҳатдан қизиқарлики, аслида франшиза сотиб олаётган тадбиркорларнинг ўзлари инвесторларга айланади.

Битта йирик инвестор ахтариш ўрнига, тадбиркор ўнлаб ёки юзлаб шерикларни жалб қилиши мумкин.
Уларнинг ҳар бири инвестиция қилади:
— пул
— хона
— ускуналар
— ходимлар.

Бренд эгаси эса даромад олади:
— паушал бадал (франшизага кириш тўлови)
— роялти (айланмадан фоиз)
— хом ашё ёки маҳсулот етказиб бериш орқали.

Шу тариқа бизнес жуда тез масштаблана олади.

Франшиза яратиш учун нимани тайёрлаш керак
Маҳсулотни франчайзинг орқали масштаблаш мумкин бўлиши учун тадбиркор бир нечта элементни тайёрлаши керак.

1. Стандартлашган технология
Франчайзилар аниқ тушунишлари керак:
— маҳсулотни қандай ишлаб чиқариш
— қандай ингредиентлар ишлатиш
— қандай сифат стандартларига риоя қилиш.
Технология исталган жойда такрорлана олиши учун тавсифланган бўлиши керак.

2. Бренд
Франчайзинг деярли доим кучли бренд атрофида қурилади.
Харидор маҳсулотни таниши керак.
Шу сабабли муҳим:
— товар белгисини рўйхатдан ўтказиш
— таниладиган визуал услуб яратиш
— маҳсулотнинг обрўсини шакллантириш.

3. Тавсифланган бизнес-модел
Франчайзи тушуниши керак:
— нуқта очиш қанча туради
— у қанча даромад ола олади
— уни қандай харажатлар кутади
— инвестициялар қанча вақтда қопланади.
4. Иш стандартлари
Франшиза доимо ўз ичига олади:
— йўриқномалар
— хизмат кўрсатиш стандартлари
— ишлаб чиқариш стандартлари
— ўқитиш тизими.
Бу барча нуқталарда маҳсулотнинг бир хил сифатини сақлаш имконини беради.

Нега франчайзинг кичик бизнес учун айниқса мос
Франчайзингнинг битта жуда муҳим афзаллиги бор. У бизнесни бошқа тадбиркорларнинг ресурслари ҳисобига масштаблаш имконини беради.

Бу одатда катта молиявий имкониятларга эга бўлмаган кичик ва микробизнес учун айниқса муҳим. Агар маҳсулот муваффақиятли бўлса, тадбиркор ўз моделини бошқа тадбиркорларга бера бошлаши мумкин. Айнан шундай йўл билан кўпчилик машҳур брендлар ўсган.

Франчайзинг орқали масштаблаш намуналари
Дунёдаги энг машҳур франчайзинг компанияларидан бири —
McDonald's. Ушбу тармоқнинг ресторанларининг аксарияти компаниянинг ўзига эмас, балки тадбиркор-франчайзиларга тегишли.
Ўхшаш модел бошқа глобал тармоқларда ҳам қўлланилади:
— Subway
— KFC
Бу компаниялар айнан франчайзинг туфайли улкан тармоқлар қура олди.

Франчайзинг ва кичик бизнес
Ушбу фикрни англаб олишингизни сўрайман: франчайзинг фақат гигант тармоқлар учун эмас. Уни кичик лойиҳалар учун ҳам қўллаш мумкин.
Масалан:
— қаҳвахоналар
— нонвойхоналар
— деҳқон маҳсулотлари
— кўча таоми
— ҳунармандлик ишлаб чиқариши
— хизмат кўрсатиш.

Агар маҳсулотда мавжуд бўлса:
— тушунарли технология
— барқарор талаб
— таниладиган бренд,
у франчайзинг орқали масштаблана олади.

Франчайзинг ва муқобил инвестициялар
Франчайзинг — инвестицияларни муқобил жалб қилишнинг бир шакли.
Бу моделда:
— тадбиркор маҳсулот ва бренд яратади
— бозор талабни тасдиқлайди
— бошқа тадбиркорлар тармоқни ривожланtirishga инвестиция қилади.
Шу тариқа маҳсулот қиммат банк кредитлари ёки йирик инвесторларни жалб қилмасдан масштаблана бошлайди.

Асосий хулоса
Франчайзинг замонавий иқтисодиётнинг муҳим принципини кўрсатади. Баъзан бизнесни ўстириш учун битта йирик инвестор ахтариш шарт эмас. Кўпчилик тадбиркорлар бир вақтнинг ўзида шерик ва инвесторларга айланадиган тизимни яратиш мумкин. Ва айнан шундай моделлар кичик лойиҳаларни кўпинча йирик тармоқларга айлантиради.