Нима учун бу китоб Марказий Осиё мамлакатлари ҳукуматлари учун муҳим бўлиши мумкин

Бу китоб, авваламбор, тадбиркорлар учун ёзилган. Бироқ унинг аҳамияти анча кенг бўлиши мумкин. У Марказий Осиё мамлакатлари ҳукуматлари учун ҳам қизиқарли ва муҳимдир, чунки тадбиркорликни ривожлантириш — давлатнинг ижтимоий ва иқтисодий вазифаларини ҳал этишдаги энг самарали воситалардан биридир. Кўплаб мамлакатлар тарихи оддий бир қонуниятни кўрсатади: тадбиркорлик муҳити қанчалик кучли бўлса, иқтисодиёт ва жамият шунчалик барқарор бўлади.

Тадбиркорлик ижтимоий муаммоларни ҳал этиш воситаси сифатида
Кичик ва микробизнес ҳар қандай иқтисодиёт ривожида улкан рол ўйнайди. Айнан тадбиркорлар қуйидагиларни яратадилар: — янги иш ўринлари — янги маҳсулотлар — янги бозорлар — иқтисодиётнинг янги тармоқлари.

Ҳар бир янги корхона дегани бу: — қўшимча иш ўринлари — оилалар учун янги даромад манбалари — аҳоли турмуш даражасининг кўтарилиши.

Тадбиркорлик ривожланганда, камбағаллик даражаси ва ижтимоий кескинлик камаяди. Одамлар мустақил равишда даромад топиш, ўз ғояларини амалга ошириш ва ўз келажагини қуриш имкониятига эга бўладилар.

Марказий Осиё иқтисодиёти бугунги кунда
Марказий Осиё мамлакатлари иқтисодиёти битта муҳим хусусиятга эга. Минтақанинг кўплаб мамлакатларида иқтисодиётнинг салмоқли қисми йирик хомашё лойиҳалари — нефть, газ, металлар ва бошқа табиий ресурсларни қазиб олиш атрофида қурилган. Бу лойиҳалар муҳим рол ўйнайди: улар экспорт тушумларининг асосий қисмини шакллантиради ва давлат бюджетларини тўлдиради.

Бироқ, бундай лойиҳаларнинг ўзгача жиҳати ҳам бор. Кўпинча улар йирик халқаро компаниялар томонидан амалга оширилади ва чекланган миқдордаги иш ўринларини талаб қилади. Иқтисодий фаоллик йирик корпорациялар атрофида жамланади, технологик ва молиявий ресурсларнинг катта қисми эса минтақадан ташқарида бўлади. Бу эса бундай лойиҳалар мамлакат ичида доим ҳам кенг тадбиркорлик муҳитини яратавермаслигига олиб келади. Шу сабабли, иқтисодиётнинг узоқ муддатли ривожланиши учун минглаб янги компаниялар, маҳсулотлар ва бозорларни яратадиган кенг тадбиркорлар қатламини шакллантириш муҳимдир.

Марказий Осиёнинг жаҳон иқтисодиётидаги янги роли
Марказий Осиё бугунги кунда ноёб географик ва иқтисодий позицияда турибди. Минтақа дунёнинг иккита энг йирик иқтисодий ҳудудлари ўртасида жойлашган: — Осиёнинг ишлаб чиқариш ва истеъмол бозорлари — Европанинг энг йирик истеъмол ва технология бозорлари.

Аслида Марказий Осиё ушбу икки улкан иқтисодий минтақани бирлаштиради. Минтақа орқали энг муҳим транспорт, логистика ва савдо йўналишлари ўтади. Бундан ташқари, Марказий Осиё мамлакатлари тез ўсиб бораётган ва юқори тадбиркорлик салоҳиятига эга бўлган жуда ёш аҳолига эга. Агар ушбу салоҳият рўёбга чиқарилса, минтақа иқтисодий ўсишнинг янги марказларидан бирига айланиши мумкин.

Марказий Осиёнинг ёш аҳолиси: хавфми ёки тарихий имконият?
Марказий Осиё битта муҳим хусусиятга эга бўлиб, у бир вақтнинг ўзида ҳам улкан устунлик, ҳам минтақа давлатлари учун жиддий синов (чақириқ) ҳисобланади. Гап аҳоли таркиби ҳақида бормоқда. Марказий Осиё мамлакатларида ёш аҳоли улуши жуда юқори ва бу кўрсаткич тез суръатлар билан ўсишда давом этмоқда. Ёш жамиятлар улкан энергия, амбиция ва ривожланишга интилишга эга бўладилар.

Аммо бундай демографик тузилишнинг бошқа томони ҳам бор. Агар ёш аҳоли ўз олдида ривожланиш имкониятларини кўрмаса, иқтисодий истиқболлар, муносиб иш ёки ўзлигини намоён қилиш имкони бўлмаса, бу энергия тажовузкор ва вайронкор кучга айланиши мумкин. Дунёнинг кўплаб минтақалари тарихи шуни кўрсатадики, қашшоқлик, ижтимоий лифтларнинг йўқлиги ва чекланган иқтисодий истиқболлар кўпинча қуйидагиларга олиб келади: — жиноятчиликнинг ўсиши — ижтимоий кескинлик — ёшларнинг радикаллашуви — экстремистик ҳаракатларга жалб қилиниш.

Шу сабабли, Марказий Осиё мамлакатлари ҳукуматлари олдида асосий стратегик саволлардан бири турибди: Миллионлаб ёшларни ривожланиш имкониятлари билан қандай таъминлаш мумкин? Аёнки, давлат фақат давлат дастурлари ёки йирик корпорациялар ҳисобига етарли миқдорда иш ўринларини ярата олмайди. Айнан шу ерда тадбиркорлик энг муҳим ролни ўйнай бошлайди.

Тадбиркорлик — ёш жамият энергиясининг йўналиши сифатида
Тадбиркорлик ёш жамият энергиясини бунёдкорликка йўналтиришга қодир. Ёшлар бизнес билан шуғулланишни бошлаганда, улар: — маҳсулотлар яратадилар — компаниялар қурадилар — иш ўринларини яратадилар — янги бозорларни шакллантирадилар.

Бу ерда ғоялар иқтисодиёти ва креатив иқтисодиёт алоҳида муҳим рол ўйнаши мумкин. Замонавий технологиялар, рақамли платформалар ва глобал бозорлар ёш тадбиркорларга ҳатто минимал молиявий ресурслар билан ҳам бизнес бошлаш имконини беради. Энг асосийси — ғоя, маҳсулот ва бозорга чиқиш қобилияти. Айнан шундай имкониятларни ушбу китобда тавсифланган моделлар очиб беради.

Минтақа учун танлов
Бугунги кунда Марказий Осиё мамлакатлари учун реал икки йўл мавжуд (чорраҳа). Бир томондан, иқтисодий истиқболсиз ёш аҳоли ижтимоий беқарорлик манбаи ва ҳар қандай ҳукумат учун хавфга айланиши мумкин. Бошқа томондан, агар бу энергия тадбиркорликка йўналтирилса, минтақа иқтисодий ўсишнинг кучли тўлқинига эга бўлади. Ўшанда ёшлар ўз ғайрат-шижоатларини вайрон қилишга эмас, балки янги маҳсулотлар, компаниялар ва бозорлар яратишга сарфлайдилар.

Тарихий имконият
Агар Марказий Осиё мамлакатлари ҳукуматлари ёшларнинг тадбиркорликка фаол жалб этилиши учун шароит ярата олсалар, минтақа ноёб тарихий имкониятга эга бўлади. Миллионлаб ёшлар қуйидагиларни амалга оширишлари мумкин бўлади: — бизнеслар яратиш — халқаро бозорларга чиқиш — инвестициялар жалб қилиш — янги иқтисодий тизимларни қуриш.

Ва ўшанда ёш жамият энергияси муаммо эмас, балки минтақа ривожининг асосий драйверига айланади. Айнан шунинг учун тадбиркорликни, креатив иқтисодиётни ва ғоялар иқтисодиётини ривожлантириш Марказий Осиёнинг узоқ муддатли барқарорлиги учун асосий омиллардан бири бўлиши мумкин.

Ғоялар иқтисодиёти — ривожланишнинг навбатдаги босқичи
Дунё тез ўзгармоқда. Бугунги кунда иқтисодиётда ғоялар иқтисодиёти борган сари катта рол ўйнамоқда. Компанияларнинг қиймати тобора қазиб олинадиган ресурслар ҳажми билан эмас, балки қуйидагилар билан белгиланмоқда: — технологиялар — интеллектуал мулк — брендлар — инновацион маҳсулотлар.
Роботлаштириш ва автоматлаштиришнинг ривожланиши бу жараёнларни янада кучайтирмоқда. Йирик ишлаб чиқаришлар тобора кўпроқ автоматлаштирилган тизимлардан фойдаланмоқда, бу эса инсон меҳнатига бўлган эҳтиёжни камайтирмоқда. Бундай вазиятда айнан тадбиркорлик, креатив индустриялар ва ғоялар иқтисодиёти янги иш ўринлари ва янги бозорларнинг асосий манбаига айланмоқда. Шу сабабли, тадбиркорликни ривожлантириш шунчаки иқтисодий йўналиш эмас, балки минтақани ривожлантиришнинг стратегик вазифасига айланмоқда.
Тадбиркорлик — иқтисодий барқарорлик таянчи сифатида
Кучли тадбиркорлик давлатнинг иқтисодий барқарорлиги таянчига айланади. Мамлакатда кичик ва ўрта бизнес ривожланганда: — корхоналар сони кўпаяди — товарлар ва хизматлар ишлаб чиқариш ҳажми ошади — иқтисодий фаол аҳолининг кенг қатлами шаклланади.

Бу эса хомашё ресурсларининг жаҳон нархлари тебранишига камроқ боғлиқ бўлган янада барқарор ва диверсификацияланган иқтисодиётни яратади. Тадбиркорлар қуйидагиларни шакллантирадилар: — ички бозорлар — янги экспорт маҳсулотлари — иқтисодиётнинг янги тармоқлари.

Ривожланишнинг муҳим иқтисодий спирали мавжуд бўлиб, у жамиятни ё ривожланишга, ё вайрон бўлишга олиб келади. Ушбу ривожланиш спирали қуйидагича кўринишга эга: Тадбиркорликнинг ривожланиши → Бизнеснинг ўсиши → Аҳоли даромадларининг ўсиши → Солиқ тушумларининг кўпайиши → Давлат имкониятларининг кенгайиши → Ижтимоий дастурларнинг кучайиши → Жамият барқарорлигининг ошиши → Мамлакатнинг инвестициявий жозибадорлиги ўсиши

Иқтисодиёт янада барқарорлашганида, давлат таълим, соғлиқни сақлаш, инфратузилма ва ижтимоий дастурларни ривожлантириш учун кўпроқ имкониятларга эга бўлади. Бу, ўз навбатида, ижтимоий хавфларни камайтиради, жиноятчилик ва ижтимоий кескинлик даражасини пасайтиради. Иқтисодий жиҳатдан фаровон жамият барқарорликка, ривожланишга ва тинч ҳамкорликка интилади.

Ушбу қонуният спирали тескари томонга ҳам ишлаши мумкин: Тадбиркорликнинг пасайиши → Бизнеснинг камайиши → Аҳоли даромадларининг пасайиши → Солиқ тушумларининг камайиши → Давлат имкониятларининг чекланиши → Ижтимоий дастурларнинг заифлашиши → Жамият барқарорлигининг ёмонлашиши → Мамлакатнинг инвестициявий жозибадорлиги пасайиши

Тадбиркорлар давлатнинг ҳамкорлари сифатида
Бу маънода тадбиркорлар шунчаки иқтисодиёт иштирокчилари эмас. Улар мамлакатни ривожлантиришда давлатнинг ҳамкорларига айланадилар. Мамлакатда муваффақиятли тадбиркорлар қанча кўп бўлса, унинг иқтисодиёти шунчалик кучли бўлади. Инфратузилма, таълим, фан ва технологияларни ривожлантириш учун шунча кўп имкониятлар пайдо бўлади. Шунинг учун тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш Марказий Осиё мамлакатларини узоқ муддатли ривожлантиришнинг энг муҳим вазифасига айланмоқда.

Умумий мақсад
Якуний натижада ҳам давлат, ҳам тадбиркорлар ягона мақсадга интиладилар.
Қуйидагиларни яратишга: — барқарор иқтисодиёт — фаровон жамият — келгуси авлодлар учун барқарор келажак.

Ва қанча кўп тадбиркор ўз салоҳиятини рўёбга чиқара олса, Марказий Осиё мамлакатлари иқтисодиёти шунчалик кучли ва барқарор бўлади.